ଈଶାଵାସ୍ୟୋପନିଷତ୍ Ishavasyopanishat odia with Adi Shankara Bhashya

ଈଶାଵାସ୍ୟୋପନିଷତ୍ ଶ୍ରୀମଚ୍ଛଙ୍କରାଚାର୍ୟଵିରଚିତେନଭାଷ୍ୟେଣସହିତା

“ଈଶା ଵାସ୍ୟମ୍” ଇତ୍ୟାଦୟୋ ମନ୍ତ୍ରାଃ କର୍ମସ୍ଵଵିନିୟୁକ୍ତାଃ, ତେଷାମକର୍ମଶେଷସ୍ୟାତ୍ମନୋ
ୟାଥାତ୍ମ୍ୟପ୍ରକାଶକତ୍ଵାତ୍ । ୟାଥାତ୍ମ୍ୟଂ ଚାତ୍ମନଃ ଶୁଦ୍ଧତ୍ଵାପାପଵିଦ୍ଧତ୍ଵୈକତ୍ଵ-
ନିତ୍ୟତ୍ଵାଶରୀରତ୍ଵସର୍ଵଗତତ୍ଵାଦି ଵକ୍ଷ୍ୟମାଣମ୍ । ତଚ୍ଚ କର୍ମଣା
ଵିରୁଧ୍ୟତ ଇତି ୟୁକ୍ତ ଏଵୈଷାଂ କର୍ମସ୍ଵଵିନିୟୋଗଃ । ନ ହ୍ୟେଵଂଲକ୍ଷଣମାତ୍ମନୋ
ୟାଥାତ୍ମ୍ୟମ୍ ଉତ୍ପାଦ୍ୟଂ ଵିକାର୍ୟମ୍ ଆପ୍ୟଂ ସଂସ୍କାର୍ୟଂ କର୍ତୃଭୋକ୍ତୃରୂପଂ ଵା ୟେନ କର୍ମଶେଷତା
ସ୍ୟାତ୍; ସର୍ଵାସାମୁପନିଷଦାମାତ୍ମୟାଥାତ୍ମ୍ୟନିରୂପଣେନୈଵୋପକ୍ଷୟାତ୍, ଗୀତାନାଂ
ମୋକ୍ଷଧର୍ମାଣାଂ ଚୈଵଂପରତ୍ଵାତ୍ । ତସ୍ମାଦାତ୍ମନୋଽନେକତ୍ଵକର୍ତୃତ୍ଵଭୋକ୍ତୃତ୍ଵାଦି
ଚ ଅଶୁଦ୍ଧତ୍ଵପାପଵିଦ୍ଧତ୍ଵାଦି ଚୋପାଦାୟ ଲୋକବୁଦ୍ଧିସିଦ୍ଧଂ କର୍ମାଣି ଵିହିତାନି ।
ୟୋ ହି କର୍ମଫଲେନାର୍ଥୀ ଦୃଷ୍ଟେନ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସାଦିନା ଅଦୃଷ୍ଟେନ ସ୍ଵର୍ଗାଦିନା
ଚ ଦ୍ଵିଜାତିରହଂ ନ କାଣତ୍ଵକୁଣିତ୍ଵାଦ୍ୟନଧିକାରପ୍ରୟୋଜକଧର୍ମଵାନିତ୍ୟାତ୍ମାନଂ
ମନ୍ୟତେ ସୋଽଧିକ୍ରିୟତେ କର୍ମସ୍ଵିତି ହ୍ୟଧିକାରଵିଦୋ ଵଦନ୍ତି । ତସ୍ମାଦେତେ ମନ୍ତ୍ରା ଆତ୍ମନୋ
ୟାଥାତ୍ମ୍ୟପ୍ରକାଶନେନ ଆତ୍ମଵିଷୟଂ ସ୍ଵାଭାଵିକକର୍ମ୍ଵିଜ୍ଞାନଂ ନିଵର୍ତୟନ୍ତଃ
ଶୋକମୋହାଦିସଂସାରଧର୍ମଵିଚ୍ଛିତ୍ତିସାଧନମାତ୍ମୈକତ୍ଵାଦିଵିଜ୍ଞାନମୁତ୍ପାଦୟନ୍ତୀତି ।
ଏଵମୁକ୍ତାଧିକାର୍ୟଭିଧେୟସମ୍ବନ୍ଧପ୍ରୟୋଜନାନ୍ମନ୍ତ୍ରାନ୍ସଙ୍କ୍ଷେପତୋ ଵ୍ୟାଖ୍ୟାସ୍ୟାମଃ –

ଓଂ ଈଶା ଵାସ୍ୟମିଦ⁠ ସର୍ଵଂ ୟତ୍କିଂ ଚ ଜଗତ୍ୟାଂ ଜଗତ୍ ।
ତେନ ତ୍ୟକ୍ତେନ ଭୁଞ୍ଜୀଥା ମା ଗୃଧଃ କସ୍ୟ ସ୍ଵିଦ୍ଧନମ୍ ॥ ୧॥

ଈଶା ଈଷ୍ଟେ ଇତି ଈଟ୍, ତେନ ଈଶା । ଈଶିତା
ପରମେଶ୍ଵରଃ ପରମାତ୍ମା ସର୍ଵସ୍ୟ । ସ ହି ସର୍ଵମୀଷ୍ଟେ ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାମାତ୍ମା ସନ୍
ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମତୟା । ତେନ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣାତ୍ମନା ଈଶା ଵାସ୍ୟମ୍ ଆଚ୍ଛାଦନୀୟମ୍ । କିମ୍?
ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ୟତ୍କିଂ ଚ ୟତ୍କିଂଚିତ୍ ଜଗତ୍ୟାଂ ପୃଥିଵ୍ୟାଂ ଜଗତ୍ ତତ୍ସର୍ଵମ୍ । ସ୍ଵେନାତ୍ମନା ଈଶେନ
ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମତୟା ଅହମେଵେଦଂ ସର୍ଵମିତି ପରମାର୍ଥସତ୍ୟରୂପେଣାନୃତମିଦଂ ସର୍ଵଂ
ଚରାଚରମାଚ୍ଛାଦନୀୟଂ ପରମାତ୍ମନା । ୟଥା ଚନ୍ଦନାଗର୍ଵାଦେରୁଦକାଦି-
ସମ୍ବନ୍ଧଜକ୍ଲେଦାଦିଜମୌପାଧିକଂ ଦୌର୍ଗନ୍ଧ୍ୟଂ ତତ୍ସ୍ଵରୂପନିଘର୍ଷଣେନାଚ୍ଛାଦ୍ୟତେ
ସ୍ଵେନ ପାରମାର୍ଥିକେନ ଗନ୍ଧେନ, ତଦ୍ଵଦେଵ ହି ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ୟଧ୍ୟସ୍ତଂ ସ୍ଵାଭାଵିକଂ
କର୍ତୃତ୍ଵଭୋକ୍ତୃତ୍ଵାଦିଲକ୍ଷଣଂ ଜଗଦ୍ଦ୍ଵୈତରୂପଂ ପୃଥିଵ୍ୟାଂ, ଜଗତ୍ୟା-
ମିତ୍ୟୁପଲକ୍ଷଣାର୍ଥତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵମେଵ ନାମରୂପକର୍ମାଖ୍ୟଂ ଵିକାରଜାତଂ ପରମାର୍ଥସତ୍ୟାତ୍ମଭାଵନୟା
ତ୍ୟକ୍ତଂ ସ୍ୟାତ୍ । ଏଵମୀଶ୍ଵରାତ୍ମଭାଵନୟା ୟୁକ୍ତସ୍ୟ ପୁତ୍ରାଦ୍ୟେଷଣାତ୍ରୟସଂନ୍ୟାସେ
ଏଵାଧିକାରଃ, ନ କର୍ମସୁ । ତେନ ତ୍ୟକ୍ତେନ ତ୍ୟାଗେନେତ୍ୟର୍ଥଃ । ନ ହି
ତ୍ୟକ୍ତୋ ମୃତଃ ପୁତ୍ରୋ ଭୃତ୍ୟୋ ଵା ଆତ୍ମସମ୍ବନ୍ଧିତାଭାଵାଦାତ୍ମାନଂ ପାଲୟତି ।
ଅତସ୍ତ୍ୟାଗେନେତ୍ୟୟମେଵାର୍ଥଃ । ଭୁଞ୍ଜୀଥାଃ ପାଲୟେଥାଃ । ଏଵଂ
ତ୍ୟକ୍ତୈଷଣସ୍ତ୍ଵଂ ମା ଗୃଧଃ ଗୃଧିମ୍ ଆକାଙ୍କ୍ଷାଂ ମା କାର୍ଷୀଃ ଧନଵିଷୟାମ୍ ।
କସ୍ୟ ସ୍ଵିତ୍ କସ୍ୟଚିତ୍ ପରସ୍ୟ ସ୍ଵସ୍ୟ ଵା ଧନଂ ମା କାଙ୍କ୍ଷୀରିତ୍ୟର୍ଥଃ ।
ସ୍ଵିଦିତ୍ୟନର୍ଥକୋ ନିପାତଃ । ଅଥଵା, ମା ଗୃଧଃ । କସ୍ମାତ୍? କସ୍ୟସ୍ଵିଦ୍ଧନମ୍
ଇତ୍ୟାକ୍ଷେପାର୍ଥଃ । ନ କସ୍ୟଚିଦ୍ଧନମସ୍ତି, ୟଦ୍ଗୃଧ୍ୟେତ । ଆତ୍ମୈଵେଦଂ ସର୍ଵମିତୀଶ୍ଵରଭାଵନୟା
ସର୍ଵଂ ତ୍ୟକ୍ତମ୍ । ଅତ ଆତ୍ମନ ଏଵେଦଂ ସର୍ଵମ୍, ଆତ୍ମୈଵ ଚ ସର୍ଵମ୍ । ଅତୋ ମିଥ୍ୟାଵିଷୟାଂ
ଗୃଧିଂ ମା କାର୍ଷୀରିତ୍ୟର୍ଥଃ ॥

ଏଵମାତ୍ମଵିଦଃ ପୁତ୍ରାଦ୍ୟେଷଣାତ୍ରୟସଂନ୍ୟାସେନାତ୍ମଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠତୟା ଆତ୍ମା
ରକ୍ଷିତଵ୍ୟ ଇତ୍ୟେଷ ଵେଦାର୍ଥଃ । ଅଥେତରସ୍ୟ ଅନାତ୍ମଜ୍ଞତୟାତ୍ମଗ୍ରହଣାଶକ୍ତସ୍ୟ
ଇଦମୁପଦିଶତି ମନ୍ତ୍ରଃ –

କୁର୍ଵନ୍ନେଵେହ କର୍ମାଣି ଜିଜୀଵିଷେଚ୍ଛତ⁠ ସମାଃ ।
ଏଵଂ ତ୍ଵୟି ନାନ୍ୟଥେତୋଽସ୍ତି ନ କର୍ମ ଲିପ୍ୟତେ ନରେ ॥ ୨॥

କୁର୍ଵନ୍ନେଵ ନିର୍ଵର୍ତୟନ୍ନେଵ ଇହ କର୍ମାଣି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦୀନି ଜିଜୀଵିଷେତ୍ ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛେତ୍
ଶତଂ ଶତସଙ୍ଖ୍ୟାକାଃ ସମାଃ ସଂଵତ୍ସରାନ୍ । ତାଵଦ୍ଧି ପୁରୁଷସ୍ୟ
ପରମାୟୁର୍ନିରୂପିତମ୍ । ତଥା ଚ ପ୍ରାପ୍ତାନୁଵାଦେନ ୟଜ୍ଜିଜୀଵିଷେଚ୍ଛତଂ
ଵର୍ଷାଣି ତତ୍କୁର୍ଵନ୍ନେଵ କର୍ମାଣୀତ୍ୟେତଦ୍ଵିଧୀୟତେ । ଏଵମ୍ ଏଵଂପ୍ରକାରେ ତ୍ଵୟି
ଜିଜୀଵିଷତି ନରେ ନରମାତ୍ରାଭିମାନିନି ଇତଃ ଏତସ୍ମାଦଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦୀନି କର୍ମାଣି କୁର୍ଵତୋ
ଵର୍ତମାନାତ୍ପ୍ରକାରାତ୍ ଅନ୍ୟଥା ପ୍ରକାରାନ୍ତରଂ ନାସ୍ତି, ୟେନ ପ୍ରକାରେଣାଶୁଭଂ କର୍ମ ନ
ଲିପ୍ୟତେ; କର୍ମଣା ନ ଲିପ୍ୟସ, ଇତ୍ୟର୍ଥଃ । ଅତଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵିହିତାନି
କର୍ମାଣ୍ୟଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦୀନି କୁର୍ଵନ୍ନେଵ ଜିଜୀଵିଷେତ୍ ॥

କଥଂ ପୁନରିଦମଵଗମ୍ୟତେ – ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ତ୍ରେଣ ସଂନ୍ୟାସିନୋ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠୋକ୍ତା,
ଦ୍ଵିତୀୟେନ ତଦଶକ୍ତସ୍ୟ କର୍ମନିଷ୍ଠେତି? ଉଚ୍ୟତେ – ଜ୍ଞାନକର୍ମଣୋର୍ଵିରୋଧଂ ପର୍ଵତଵଦକମ୍ପ୍ୟଂ
ୟଥୋକ୍ତଂ ନ ସ୍ମରସି କିମ୍? ଇହାପ୍ୟୁକ୍ତଂ – ୟୋ ହି ଜିଜୀଵିଷେତ୍ସ କର୍ମାଣି କୁର୍ଵନ୍ନେଵ ଇତି;
ଈଶା ଵାସ୍ୟମିଦଂ ସର୍ଵଂ “,ତେନ ତ୍ୟକ୍ତେନ ଭୁଞ୍ଜୀଥାଃ ମା ଗୃଧଃ କସ୍ୟସ୍ଵିଦ୍ଧନମ୍ “, ଇତି ଚ ।
ନ ଜୀଵିତେ ମରଣେ ଵା ଗୃଧିଂ କୁର୍ଵୀତାରଣ୍ୟମିୟାତ୍ ” ଇତି ପଦମ୍ ତତୋ ନ ପୁନରେୟାତ୍ ” ଇତି ଚ ସଂନ୍ୟାସଶାସନାତ୍ । ଉଭୟୋଃ ଫଲଭେଦଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ୟତି ।ଇମୌ ଦ୍ଵାଵେଵ
ପନ୍ଥାନାଵନୁନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତତରୌ ଭଵତଃ କ୍ରିୟାପଥଶ୍ଚୈଵ ପୁରସ୍ତାତ୍ସଂନ୍ୟାସଶ୍ଚ ”;
ତୟୋଃ ସଂନ୍ୟାସପଥ ଏଵାତିରେଚୟତି – ନ୍ୟାସ ଏଵାତ୍ୟରେଚୟଦ୍” ଇତି ଚ ତୈତ୍ତିରୀୟକେ । ଦ୍ଵାଵିମାଵଥ ପନ୍ଥାନୌ ୟତ୍ର ଵେଦାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣୋ ଧର୍ମୋ
ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଵିଭାଵିତଃ” ଇତ୍ୟାଦି ପୁତ୍ରାୟ ଵିଚାର୍ୟ ନିଶ୍ଚିତମୁକ୍ତଂ ଵ୍ୟାସେନ ଵେଦାଚାର୍ୟେଣ ଭଗଵତା ।
ଵିଭାଗଂ ଚାନୟୋଃ ପ୍ରଦର୍ଶୟିଷ୍ୟାମଃ ॥

ଅଥେଦାନୀମଵିଦ୍ଵନ୍ନିନ୍ଦାର୍ଥୋଽୟଂ ମନ୍ତ୍ର ଆରଭ୍ୟତେ –

ଅସୁର୍ୟା ନାମ ତେ ଲୋକା ଅନ୍ଧେନ ତମସା ଵୃତାଃ ।
ତା⁠ସ୍ତେ ପ୍ରେତ୍ୟାଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ୟେ କେ ଚାତ୍ମହନୋ ଜନାଃ ॥ ୩॥

ଅସୁର୍ୟାଃ ପରମାତ୍ମଭାଵମଦ୍ଵୟମପେକ୍ଷ୍ୟ ଦେଵାଦୟୋଽପ୍ୟସୁରାଃ । ତେଷାଂ ଚ ସ୍ଵଭୂତା ଲୋକା
ଅସୁର୍ୟାଃ ନାମ । ନାମଶବ୍ଦୋଽନର୍ଥକୋ ନିପାତଃ । ତେ ଲୋକାଃ କର୍ମଫଲାନି ଲୋକ୍ୟନ୍ତେ
ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେ ଭୁଜ୍ୟନ୍ତ ଇତି ଜନ୍ମାନି । ଅନ୍ଧେନ ଅଦର୍ଶନାତ୍ମକେନାଜ୍ଞାନେନ
ତମସା ଆଵୃତାଃ ଆଚ୍ଛାଦିତାଃ । ତାନ୍ ସ୍ଥାଵରାନ୍ତନ୍, ପ୍ରେତ୍ୟ ତ୍ୟକ୍ତ୍ଵେମଂ
ଦେହମ୍ ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ୟଥାକର୍ମ ୟଥାଶ୍ରୁତମ୍ । ୟେ କେ
ଚ ଆତ୍ମହନଃ ଆତ୍ମାନଂ ଘ୍ନନ୍ତୀତ୍ୟାତ୍ମହନଃ । କେ? ତେ ଜନାଃ
ୟେଽଵିଦ୍ଵାଂସଃ । କଥଂ ତେ ଆତ୍ମାନଂ ନିତ୍ୟଂ ହିଂସନ୍ତି? ଅଵିଦ୍ୟାଦୋଷେଣ
ଵିଦ୍ୟମାନସ୍ୟାତ୍ମନସ୍ତିରସ୍କରଣାତ୍ । ଵିଦ୍ୟମାନସ୍ୟାତ୍ମନୋ ୟତ୍କାର୍ୟଂ
ଫଲମଜରାମରତ୍ଵାଦିସଂଵେଦନଦିଲକ୍ଷଣମ୍, ତତ୍ ହତସ୍ୟେଵ ତିରୋଭୂତଂ ଭଵତୀତି
ପ୍ରାକୃତା ଅଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଜନା ଆତ୍ମହନ ଇତ୍ୟୁଚ୍ୟନ୍ତେ । ତେନ ହ୍ୟାତ୍ମହନନଦୋଷେଣ ସଂସରନ୍ତି ତେ ॥

ୟସ୍ୟାତ୍ମନୋ ହନନାଦଵିଦ୍ଵାଂସଃ ସଂସରନ୍ତି, ତଦ୍ଵିପର୍ୟୟେଣ ଵିଦ୍ଵାଂସୋ
ମୁଚ୍ୟନ୍ତେଽନାତ୍ମହନଃ, ତତ୍କୀଦୃଶମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵମିତ୍ୟୁଚ୍ୟତେ –

ଅନେଜଦେକଂ ମନସୋ ଜଵୀୟୋ ନୈନଦ୍ଦେଵା ଆପ୍ନୁଵନ୍ପୂର୍ଵମର୍ଷତ୍ ।
ତଦ୍ଧାଵତୋଽନ୍ୟାନତ୍ୟେତି ତିଷ୍ଠତ୍ତସ୍ମିନ୍ନପୋ ମାତରିଶ୍ଵା ଦଧାତି ॥ ୪॥

ଅନେଜଦ୍ ନ ଏଜତ୍ । ଏଜୃ କମ୍ପନେ”, କମ୍ପନଂ ଚଲନଂ ସ୍ଵାଵସ୍ଥାପ୍ରଚ୍ୟୁତିଃ, ତଦ୍ଵର୍ଜିତମ୍, ସର୍ଵଦା ଏକରୂପମ୍ ଇତ୍ୟର୍ଥଃ । ତଚ୍ଚ ଏକଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ । ମନସଃ ସଙ୍କଲ୍ପାଦିଲକ୍ଷଣାତ୍ ଜଵୀୟୋ ଜଵଵତ୍ତରମ୍ । କଥଂ ଵିରୁଦ୍ଧମୁଚ୍ୟତେ - ଧ୍ରୁଵଂ ନିଶ୍ଚଲମିଦମ୍, ମନସୋ ଜଵୀୟ ଇତି ଚ? ନୈଷ ଦୋଷଃ, ନିରୁପାଧ୍ୟୁପାଧିମତ୍ତ୍ଵେନୋପପତ୍ତେଃ । ତତ୍ର ନିରୁପାଧିକେନ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣୋଚ୍ୟତେ - ଅନେଜଦେକମ୍ ଇତି । ମନସଃ ଅନ୍ତଃକରଣସ୍ୟ ସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପଲକ୍ଷଣସ୍ୟୋ- ପାଧେରନୁଵର୍ତନାତ୍ । ଇହ ଦେହସ୍ଥସ୍ୟ ମନସୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦିଦୂରସ୍ଥସଙ୍କଲ୍ପନଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରାଦ୍ଭଵତୀତ୍ୟତୋ ମନସୋ ଜଵିଷ୍ଠତ୍ଵଂ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ମନସି ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୀନ୍ ଦ୍ରୁତଂ ଗଚ୍ଛତି ସତି, ପ୍ରଥମପ୍ରାପ୍ତ ଇଵାତ୍ମଚୈତନ୍ୟାଭାସୋ ଗୃହ୍ୟତେ । ଅତଃ ମନସୋ ଜଵୀୟଃ ଇତ୍ୟାହ । ନୈନଦ୍ଦେଵାଃ, ଦ୍ୟୋତନାଦ୍ଦେଵାଃ ଚକ୍ଷୁରାଦୀନୀନ୍ଦ୍ରିୟାଣି, ଏନତ୍ପ୍ରକୃତମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ନାପ୍ନୁଵନ୍ ନ ପ୍ରାପ୍ତଵନ୍ତଃ । ତେଭ୍ୟୋ ମନୋ ଜଵୀୟଃ । ମନୋଵ୍ୟାପାରଵ୍ୟଵହିତତ୍ଵାଦାଭାସମାତ୍ର- ମପ୍ୟାତ୍ମନୋ ନୈଵ ଦେଵାନାଂ ଵିଷୟୀଭଵତି; ୟସ୍ମାଜ୍ଜଵନାନ୍ମନସୋଽପି ପୂର୍ଵମର୍ଷତ୍ ପୂର୍ଵମେଵ ଗତମ୍, ଵ୍ୟୋମଵଦ୍ଵ୍ୟାପିତ୍ଵାତ୍ । ସର୍ଵଵ୍ୟାପି ତଦାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵସଂସାରଧର୍ମଵର୍ଜିତଂ ସ୍ଵେନ ନିରୁପାଧିକେନ ସ୍ଵରୂପେଣାଵିକ୍ରିୟମେଵ ସତ୍, ଉପାଧିକୃତାଃ ସର୍ଵାଃ ସଂସାରଵିକ୍ରିୟା ଅନୁଭଵତୀଵାଵିଵେକିନାଂ ମୂଢାନାମନେକମିଵ ଚ ପ୍ରତିଦେହଂ ପ୍ରତ୍ୟଵଭାସତ ଇତ୍ୟେତଦାହ - ତତ୍ ଧାଵତଃ ଦ୍ରୁତଂ ଗଚ୍ଛତଃ ଅନ୍ୟାନ୍ ଆତ୍ମଵିଲକ୍ଷଣାନ୍ମନୋଵାଗିନ୍ଦ୍ରିୟପ୍ରଭୃତୀନ୍ ଅତ୍ୟେତି ଅତୀତ୍ୟ ଗଚ୍ଛତୀଵ । ଇଵାର୍ଥଂ ସ୍ଵୟମେଵ ଦର୍ଶୟତି - ତିଷ୍ଠଦିତି, ସ୍ଵୟମଵିକ୍ରିୟମେଵ ସଦିତ୍ୟର୍ଥଃ । ତସ୍ମିନ୍ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵେ ସତି ନିତ୍ୟଚୈତନ୍ୟସ୍ଵଭାଵେ, ମାତରିଶ୍ଵା ମାତରି ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଶ୍ଵୟତି ଗଚ୍ଛତୀତି ମାତରିଶ୍ଵା ଵାୟୁଃ ସର୍ଵପ୍ରାଣଭୃତ୍କ୍ରିୟାତ୍ମକଃ, ୟଦାଶ୍ରୟାଣି କାର୍ୟକରଣଜାତାନି ୟସ୍ମିନ୍ନୋତାନି ପ୍ରୋତାନି ଚ, ୟତ୍ସୂତ୍ରସଂଜ୍ଞକଂ ସର୍ଵସ୍ୟ ଜଗତୋ ଵିଧାରୟିତୃ, ସ ମାତରିଶ୍ଵା, ଅପଃ କର୍ମାଣି ପ୍ରାଣିନାଂ ଚେଷ୍ଟାଲକ୍ଷଣାନି ଅଗ୍ନ୍ୟାଦିତ୍ୟପର୍ଜନ୍ୟାଦୀନାଂ ଜ୍ଵଲନଦହନପ୍ରକାଶାଭିଵର୍ଷଣାଦିଲକ୍ଷଣାନି, ଦଧାତି ଵିଭଜତୀତ୍ୟର୍ଥଃ, ଧାରୟତୀତି ଵା;ଭୀଷାଽସ୍ମାଦ୍ଵାତଃ ପଵତେ”
(ତୈ.ଉ. ୨.୮) ଇତ୍ୟାଦିଶ୍ରୁତିଭ୍ୟଃ । ସର୍ଵା ହି କାର୍ୟକରଣଵିକ୍ରିୟା
ନିତ୍ୟଚୈତନ୍ୟାତ୍ମସ୍ଵରୂପେ ସର୍ଵାସ୍ପଦଭୂତେ ସତ୍ୟେଵ ଭଵନ୍ତୀତ୍ୟର୍ଥଃ ॥

ନ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଜାମିତାଽସ୍ତୀତି ପୂର୍ଵମନ୍ତ୍ରୋକ୍ତମପ୍ୟର୍ଥଂ ପୁନରାହ –

ତଦେଜତି ତନ୍ନୈଜତି ତଦ୍ଦୂରେ ତଦ୍ଵନ୍ତିକେ ।
ତଦନ୍ତରସ୍ୟ ସର୍ଵସ୍ୟ ତଦୁ ସର୍ଵସ୍ୟାସ୍ୟ ବାହ୍ୟତଃ ॥ ୫॥

ତତ୍ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ୟତ୍ପ୍ରକୃତମ୍ ଏଜତି ଚଲତି ତଦେଵ ଚ ନୈଜତି ସ୍ଵତୋ
ନୈଵ ଚଲତି, ସ୍ଵତଃ ଅଚଲମେଵ ସତ୍ ଚଲତୀଵେତ୍ୟର୍ଥଃ । କିଞ୍ଚ, ତଦ୍ଦୂରେ
ଵର୍ଷକୋଟିଶତୈରପ୍ୟଵିଦୁଷାମପ୍ରାପ୍ୟତ୍ଵାଦ୍ଦୂର ଇଵ । ତଦୁ ଅନ୍ତିକେ
ସମୀପେ ଅତ୍ୟନ୍ତମେଵ ଵିଦୁଷାମ୍, ଆତ୍ମତ୍ଵାତ୍ ନ କେଵଲଂ ଦୂରେ, ଅନ୍ତିକେ ଚ ।
ତତ୍ ଅନ୍ତଃ ଅଭ୍ୟନ୍ତରେ ଅସ୍ୟ ସର୍ଵସ୍ୟ, ୟ ଆତ୍ମା ସର୍ଵାନ୍ତରଃ” ଇତି ଶ୍ରୁତେଃ, ଅସ୍ୟ ସର୍ଵସ୍ୟ ଜଗତୋ ନାମରୂପକ୍ରିୟାତ୍ମକସ୍ୟ । ତତ୍ ଉ ଅପି ସର୍ଵସ୍ୟ ଅସ୍ୟ ବାହ୍ୟତଃ; ଵ୍ୟାପିତ୍ଵାଦାକାଶଵନ୍ନିରତିଶୟସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାଦନ୍ତଃ;ପ୍ରଜ୍ଞାନଘନ ଏଵ” ଇତି
ଶାସନାନ୍ନିରନ୍ତରଂ ଚ ॥ ୫॥

ୟସ୍ତୁ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନ୍ୟାତ୍ମନ୍ୟେଵାନୁପଶ୍ୟତି ।
ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ ତତୋ ନ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ ॥ ୬॥

ୟସ୍ତୁ ପରିଵ୍ରାଟ୍ ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଅଵ୍ୟକ୍ତାଦୀନି ସ୍ଥାଵରାନ୍ତାନି ଆତ୍ମନ୍ୟେଵ ଅନୁପଶ୍ୟତି,
ଆତ୍ମଵ୍ୟତିରିକ୍ତାନି ନ ପଶ୍ୟତି ଇତ୍ୟର୍ଥଃ । ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ତେଷ୍ଵେଵ ଚ ଆତ୍ମାନଂ ତେଷାମପି
ଭୂତାନାଂ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମାତ୍ମତ୍ଵେନ – ୟଥାସ୍ୟ ଦେହସ୍ୟ କାର୍ୟକରଣସଙ୍ଘାତସ୍ୟ ଆତ୍ମା ଅହଂ
ସର୍ଵପ୍ରତ୍ୟୟସାକ୍ଷିଭୂତଶ୍ଚେତୟିତା କେଵଲୋ ନିର୍ଗୁଣୋଽନେନୈଵ
ସ୍ଵରୂପେଣାଵ୍ୟକ୍ତାଦୀନାଂ ସ୍ଥାଵରାନ୍ତାନାମହମେଵାତ୍ମେତି ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ
ନିର୍ଵିଶେଷଂ ୟସ୍ତ୍ଵନୁପଶ୍ୟତି, ସଃ ତତଃ ତସ୍ମାଦେଵ ଦର୍ଶନାତ୍ ନ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ ଵିଜୁଗୁପ୍ସାଂ
ଘୃଣାଂ ନ କରୋତି । ପ୍ରାପ୍ତସ୍ୟୈଵାନୁଵାଦୋଽୟମ୍ । ସର୍ଵା ହି ଘୃଣା ଆତ୍ମନୋଽନ୍ୟଦ୍ଦୁଷ୍ଟଂ
ପଶ୍ୟତୋ ଭଵତ୍ୟି; ଆତ୍ମାନମେଵାତ୍ୟନ୍ତଵିଶୁଦ୍ଧଂ ନିରନ୍ତରଂ ପଶ୍ୟତୋ ନ
ଘୃଣାନିମିତ୍ତମର୍ଥାନ୍ତରମସ୍ତୀତି ପ୍ରାପ୍ତମେଵ – ତତୋ ନ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତ ଇତି ॥

ଇମମେଵାର୍ଥମନ୍ୟୋଽପି ମନ୍ତ୍ର ଆହ –

ୟସ୍ମିନ୍ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଆତ୍ମୈଵାଭୂଦ୍ଵିଜାନତଃ ।
ତତ୍ର କୋ ମୋହଃ କଃ ଶୋକ ଏକତ୍ଵମନୁପଶ୍ୟତଃ ॥ ୭॥

ୟସ୍ମିନ୍ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ୟସ୍ମିନ୍ କାଲେ ୟଥୋକ୍ତାତ୍ମନି ଵା, ତାନ୍ୟେଵ ଭୂତାନି ସର୍ଵାଣି
ପରମାର୍ଥାତ୍ମଦର୍ଶନାତ୍ ଆତ୍ମୈଵାଭୂତ୍ ଆତ୍ମୈଵ ସଂଵୃତ୍ତଃ ପରମାର୍ଥଵସ୍ତୁ ଵିଜାନତଃ,
ତତ୍ର ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ତତ୍ରାତ୍ମନି ଵା, କୋ ମୋହଃ କଃ ଶୋକଃ? ଶୋକଶ୍ଚ ମୋହଶ୍ଚ
କାମକର୍ମବୀଜମଜାନତୋ ଭଵତି, ନ ତ୍ଵାତ୍ମୈକତ୍ଵଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଗଗନୋପମଂ ପଶ୍ୟତଃ ।
କୋ ମୋହଃ କଃ ଶୋକ ଇତି ଶୋକମୋହୟୋରଵିଦ୍ୟାକାର୍ୟୟୋରାକ୍ଷେପେଣାସମ୍ଭଵପ୍ରକାଶନାତ୍
ସକାରଣସ୍ୟ ସଂସରସ୍ୟାତ୍ୟନ୍ତମେଵୋଚ୍ଛେଦଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତୋ ଭଵତି ॥

ୟୋଽୟମତୀତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈରୁକ୍ତ ଆତ୍ମା, ସ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ କିଂଲକ୍ଷଣକ ଇତ୍ୟାହ ଅୟଂ ମନ୍ତ୍ରଃ –

ସ ପର୍ୟଗାଚ୍ଛୁକ୍ରମକାୟମଵ୍ରଣ-
ମସ୍ନାଵିର⁠ ଶୁଦ୍ଧମପାପଵିଦ୍ଧମ୍ ।
କଵିର୍ମନୀଷୀ ପରିଭୂଃ ସ୍ଵୟମ୍ଭୂର୍ୟାଥାତଥ୍ୟତୋ-
ଽର୍ଥାନ୍ ଵ୍ୟଦଧାଚ୍ଛାଶ୍ଵତୀଭ୍ୟଃ ସମାଭ୍ୟଃ ॥ ୮॥

ସ ପର୍ୟଗାତ୍, ସଃ ୟଥୋକ୍ତ ଆତ୍ମା ପର୍ୟଗାତ୍ ପରି ସମନ୍ତାତ୍ ଅଗାତ୍ ଗତଵାନ୍,
ଆକାଶଵଦ୍ଵ୍ୟାପୀତ୍ୟର୍ଥଃ । ଶୁକ୍ରଂ ଶୁଭ୍ରଂ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତ୍ ଦୀପ୍ତିମାନିତ୍ୟର୍ଥଃ ।
ଅକାୟମ୍ ଅଶରୀରଂ ଲିଙ୍ଗଶରୀରଵର୍ଜିତ ଇତ୍ୟର୍ଥଃ । ଅଵ୍ରଣମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍ ।
ଅସ୍ନାଵିରମ୍ ସ୍ନାଵାଃ ସିରା ୟସ୍ମିନ୍ନ ଵିଦ୍ୟନ୍ତ ଇତ୍ୟସ୍ନାଵିରମ୍ ।
ଅଵ୍ରଣମସ୍ନାଵିରମିତ୍ୟେତାଭ୍ୟାଂ ସ୍ଥୂଲଶରୀରପ୍ରତିଷେଧଃ । ଶୁଦ୍ଧଂ
ନିର୍ମଲମଵିଦ୍ୟାମଲରହିତମିତି କାରଣଶରୀରପ୍ରତିଷେଧଃ । ଅପାପଵିଦ୍ଧଂ
ଧର୍ମାଧର୍ମାଦିପାପଵର୍ଜିତମ୍ । ଶୁକ୍ରମିତ୍ୟାଦୀନି ଵଚାଂସି ପୁଂଲିଙ୍ଗତ୍ଵେନ
ପରିଣେୟାନି, ସ ପର୍ୟଗାତ୍ ଇତ୍ୟୁପକ୍ରମ୍ୟ କଵିର୍ମନୀଷୀ ଇତ୍ୟାଦିନା ପୁଂଲିଙ୍ଗତ୍ଵେନୋପସଂହାରାତ୍ ।
କଵିଃ କ୍ରାନ୍ତଦର୍ଶୀ ସର୍ଵଦୃକ୍, “ନାନ୍ୟୋଽତୋଽସ୍ତି ଦ୍ରଷ୍ଟା”
ଇତ୍ୟାଦିଶ୍ରୁତେଃ । ମନୀଷୀ ମନସ ଈଷିତା, ସର୍ଵଜ୍ଞ ଈଶ୍ଵର ଇତ୍ୟର୍ଥଃ ।
ପରିଭୂଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପରି ଉପରି ଭଵତୀତି ପରିଭୂଃ । ସ୍ଵୟମ୍ଭୂଃ ସ୍ଵୟମେଵ ଭଵତୀତି,
ୟେଷାମୁପରି ଭଵତି ୟଶ୍ଚୋପରି ଭଵତି ସ ସର୍ଵଃ ସ୍ଵୟମେଵ ଭଵତୀତି ସ୍ଵୟମ୍ଭୂଃ ।
ସ ନିତ୍ୟମୁକ୍ତ ଈଶ୍ଵରଃ ୟାଥାତଥ୍ୟତଃ ସର୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵାତ୍ ୟଥାତଥା ଭାଵୋ ୟାଥାତଥ୍ୟଂ
ତସ୍ମାତ୍ ୟଥାଭୂତକର୍ମଫଲସାଧନତଃ ଅର୍ଥାନ୍ କର୍ତଵ୍ୟପଦାର୍ଥାନ୍ ଵ୍ୟଦଧାତ୍ ଵିହିତଵାନ୍,
ୟଥାନୁରୂପଂ ଵ୍ୟଭଜଦିତ୍ୟର୍ଥଃ । ଶାଶ୍ଵତୀଭ୍ୟଃ ନିତ୍ୟାଭ୍ୟଃ ସମାଭ୍ୟଃ
ସଂଵତ୍ସରାଖ୍ୟେଭ୍ୟଃ ପ୍ରଜାପତିଭ୍ୟ ଇତ୍ୟର୍ଥଃ ॥

ଅତ୍ରାଽଦ୍ୟେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ସର୍ଵୈଷଣାପରିତ୍ୟାଗେନ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠୋକ୍ତା ପ୍ରଥମୋ
ଵେଦାର୍ଥଃ ଈଶାଵାସ୍ୟମିଦଂ ସର୍ଵମ୍”,ମା ଗୃଧଃ କସ୍ୟସ୍ଵିଦ୍ଧନମ୍” ଇତି ।
ଅଜ୍ଞାନାଂ ଜିଜୀଵିଷୂଣାଂ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠାସମ୍ଭଵେ,
କୁର୍ଵନ୍ନେଵେହ କର୍ମାଣି ଜିଜୀଵିଷେତ୍” ଇତି କର୍ମନିଷ୍ଠୋକ୍ତା ଦ୍ଵିତୀୟୋ ଵେଦାର୍ଥଃ । ଅନୟୋଶ୍ଚ ନିଷ୍ଠୟୋର୍ଵିଭାଗୋ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଵୟପ୍ରଦର୍ଶିତୟୋର୍ବୃହଦାରଣ୍ୟକେଽପି ଦର୍ଶିତଃ -ସୋଽକାମୟତ ଜାୟା ମେ ସ୍ୟାତ୍” ଇତ୍ୟାଦିନା
ଅଜ୍ଞସ୍ୟ କାମିନଃ କର୍ମାଣୀତି । ମନ ଏଵାସ୍ୟାତ୍ମା ଵାଗ୍ଜାୟା” ଇତ୍ୟାଦିଵଚନାତ୍ ଅଜ୍ଞତ୍ଵଂ କାମିତ୍ଵଂ ଚ କର୍ମନିଷ୍ଠସ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତମଵଗମ୍ୟତେ । ତଥା ଚ ତତ୍ଫଲଂ ସପ୍ତାନ୍ନସର୍ଗସ୍ତେଷ୍ଵାତ୍ମଭାଵେନାତ୍ମସ୍ଵରୂପାଵସ୍ଥାନମ୍ । ଜାୟାଦ୍ୟେଷଣାତ୍ରୟସଂନ୍ୟାସେନ ଚାତ୍ମଵିଦାଂ କର୍ମନିଷ୍ଠାପ୍ରାତିକୂଲ୍ୟେନ ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପନିଷ୍ଠୈଵ ଦର୍ଶିତା -କିଂ ପ୍ରଜୟା କରିଷ୍ୟାମୋ ୟେଷାଂ
ନୋଽୟମାତ୍ମାୟଂ ଲୋକଃ” ଇତ୍ୟାଦିନା । ୟେ ତୁ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠାଃ
ସଂନ୍ୟାସିନସ୍ତେଭ୍ୟଃ ଅସୁର୍ୟା ନାମ ତେ” ଇତ୍ୟାଦିନା ଅଵିଦ୍ଵନ୍ନିନ୍ଦାଦ୍ଵାରେଣାତ୍ମନୋ ୟାଥାତ୍ମ୍ୟଂସ ପର୍ୟଗାତ୍” ଇତ୍ୟେତଦନ୍ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈରୁପଦିଷ୍ଟମ୍ । ତେ
ହ୍ୟତ୍ରାଧିକୃତା ନ କାମିନ ଇତି । ତଥା ଚ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵତରାଣାଂ ମନ୍ତ୍ରୋପନିଷଦି –
ଅତ୍ୟାଶ୍ରମିଭ୍ୟଃ ପରମଂ ପଵିତ୍ରଂ ପ୍ରୋଵାଚ ସମ୍ୟଗୃଷିସଙ୍ଘଜୁଷ୍ଟମ୍” ଇତ୍ୟାଦି ଵିଭଜ୍ୟୋକ୍ତମ୍ । ୟେ ତୁ କାମିଣଃ କର୍ମନିଷ୍ଠାଃ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତ ଏଵ ଜିଜୀଵିଷଵଃ, ତେଭ୍ୟ ଇଦମୁଚ୍ୟତେ -ଅନ୍ଧଂ ତମଃ”
ଇତ୍ୟାଦି । କଥଂ ପୁନରେଵମଵଗମ୍ୟତେ, ନ ତୁ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଇତି ?
ଉଚ୍ୟତେ – ଅକାମିନଃ ସାଧ୍ୟସାଧନଭେଦୋପମର୍ଦେନ ୟସ୍ମିନ୍ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଆତ୍ମୈଵାଭୂଦ୍ଵିଜାନତଃ । ତତ୍ର କୋ ମୋହଃ କଃ ଶୋକ ଏକତ୍ଵମନୁପଶ୍ୟତ” ଇତି ୟତ୍ ଆତ୍ମୈକତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ, ତନ୍ନ କେନଚିତ୍କର୍ମଣା ଜ୍ଞାନାନ୍ତରେଣ ଵା ହ୍ୟମୂଢଃ ସମୁଚ୍ଚିଚୀଷତି । ଇହ ତୁ ସମୁଚ୍ଚିଚୀଷୟା ଅଵିଦ୍ଵଦାଦିନିନ୍ଦା କ୍ରିୟତେ । ତତ୍ର ଚ ୟସ୍ୟ ୟେନ ସମୁଚ୍ଚୟଃ ସମ୍ଭଵତି ନ୍ୟାୟତଃ ଶାସ୍ତ୍ରତୋ ଵା ତଦିହୋଚ୍ୟତେ । ତଦ୍ଦୈଵଂ ଵିତ୍ତଂ ଦେଵତାଵିଷୟଂ ଜ୍ଞାନଂ କର୍ମସମ୍ବନ୍ଧିତ୍ଵେନୋପନ୍ୟସ୍ତଂ ନ ପରମାତ୍ମଜ୍ଞାନମ୍,ଵିଦ୍ୟୟା ଦେଵଲୋକଃ” ଇତି ପୃଥକ୍ଫଲଶ୍ରଵଣାତ୍ ।
ତୟୋର୍ଜ୍ଞାନକର୍ମଣୋରିହୈକୈକାନୁଷ୍ଠାନନିନ୍ଦା ସମୁଚ୍ଚିଚୀଷୟା, ନ ନିନ୍ଦାପରୈଵ ଏକୈକସ୍ୟ,
ପୃଥକ୍ଫଲଶ୍ରଵଣାତ୍ – ଵିଦ୍ୟୟା ତଦାରୋହନ୍ତି”,ଵିଦ୍ୟୟା ଦେଵଲୋକଃ”
ନ ତତ୍ର ଦକ୍ଷିଣା ୟାନ୍ତି”କର୍ମଣା ପିତୃଲୋକଃ” ଇତି । ନ ହି ଶାସ୍ତ୍ରଵିହିତଂ
କିଞ୍ଚିଦକର୍ତଵ୍ୟତାମିୟାତ୍ । ତତ୍ର –

ଅନ୍ଧଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ୟେ ଅଵିଦ୍ୟାମୁପାସତେ ।
ତତୋ ଭୂୟ ଇଵ ତେ ତମୋ ୟ ଉ ଵିଦ୍ୟାୟା⁠ ରତାଃ ॥ ୯॥

ଅନ୍ଧଂ ତମଃ ଅଦର୍ଶନାତ୍ମକଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ।
କେ? ୟେ ଅଵିଦ୍ୟାଂ, ଵିଦ୍ୟାୟା ଅନ୍ୟା ଅଵିଦ୍ୟା କର୍ମେତ୍ୟର୍ଥଃ, କର୍ମଣୋ
ଵିଦ୍ୟାଵିରୋଧିତ୍ଵାତ୍, ତାମଵିଦ୍ୟାମଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦିଲକ୍ଷଣାମେଵ କେଵଲାମ୍ ଉପାସ୍ତେ ତତ୍ପରାଃ
ସନ୍ତୋଽନୁତିଷ୍ଠନ୍ତୀତ୍ୟଭିପ୍ରାୟଃ । ତତଃ ତସ୍ମାଦନ୍ଧାତ୍ମକାତ୍ତମସଃ ଭୂୟ
ଇଵ ବହୁତରମେଵ ତେ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି । କେ? କର୍ମ ହିତ୍ଵା
ୟେ ଉ ୟେ ତୁ ଵିଦ୍ୟାୟାମେଵ ଦେଵତାଜ୍ଞାନେ ଏଵ ରତାଃ ଅଭିରତାଃ ॥

ତତ୍ରାଵାନ୍ତରଫଲଭେଦଂ ଵିଦ୍ୟାକର୍ମଣୋଃ ସମୁଚ୍ଚୟକାରଣମାହ । ଅନ୍ୟଥା
ଫଲଵଦଫଲଵତୋଃ ସନ୍ନିହିତୟୋରଙ୍ଗାଙ୍ଗିତୟା ଜାମିତୈଵ ସ୍ୟାଦିତି –

ଅନ୍ୟଦେଵାହୁର୍ଵିଦ୍ୟୟା ଅନ୍ୟଦାହୁରଵିଦ୍ୟୟା ।
ଇତି ଶୁଶ୍ରୁମ ଧୀରାଣାଂ ୟେ ନସ୍ତଦ୍ଵିଚଚକ୍ଷିରେ ॥ ୧୦॥

ଅନ୍ୟତ୍ପୃଥଗେଵ ଵିଦ୍ୟୟା କ୍ରିୟତେ ଫଲମିତି ଆହୁଃ ଵଦନ୍ତି, ଅନ୍ୟଦାହୁରଵିଦ୍ୟୟା
କର୍ମଣା କ୍ରିୟତେ ଫଲମିତି । ତଥୋକ୍ତମ୍ – “କର୍ମଣା ପିତୃଲୋକଃ,
ଵିଦ୍ୟୟା ଦେଵଲୋକଃଇତି ” ଇତି । ଇତି ଏଵଂ ଶୁଶ୍ରୁମ ଶ୍ରୁତଵନ୍ତୋ ଵୟଂ
ଧୀରାଣାଂ ଧୀମତାଂ ଵଚନମ୍ । ୟେ ଆଚାର୍ୟା ନଃ ଅସ୍ମଭ୍ୟଂ
ତତ୍ କର୍ମ ଚ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଵିଚଚକ୍ଷିରେ ଵ୍ୟାଖ୍ୟାତଵନ୍ତଃ, ତେଷାମୟମାଗମଃ
ପାରମ୍ପର୍ୟାଗତ ଇତ୍ୟର୍ଥଃ ॥

ୟତ ଏଵମତଃ-

ଵିଦ୍ୟାଂ ଚାଵିଦ୍ୟାଂ ଚ ୟସ୍ତଦ୍ଵେଦୋଭୟ⁠ ସହ ।
ଅଵିଦ୍ୟୟା ମୃତ୍ୟୁଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଵିଦ୍ୟୟାମୃତମଶ୍ନୁତେ ॥ ୧୧॥

ଵିଦ୍ୟାଂ ଚ ଅଵିଦ୍ୟାଂ ଚ ଦେଵତାଜ୍ଞାନଂ କର୍ମ ଚେତ୍ୟର୍ଥଃ ।
ୟସ୍ତତ୍ ଏତଦୁଭୟଂ ସହ ଏକେନ ପୁରୁଷେଣ ଅନୁଷ୍ଠେୟଂ ଵେଦ
ତସ୍ୟୈଵଂ ସମୁଚ୍ଚୟକାରିଣ ଏଵୈକପୁରୁଷାର୍ଥସମ୍ବନ୍ଧଃ କ୍ରମେଣ ସ୍ୟାଦିତ୍ୟୁଚ୍ୟତେ –
ଅଵିଦ୍ୟୟା କର୍ମଣା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦିନା ମୃତ୍ୟୁମ୍, ସ୍ଵାଭାଵିକଂ
କର୍ମ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ମୃତ୍ୟୁଶବ୍ଦଵାଚ୍ୟମ୍, ତଦୁଭୟଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଅତିକ୍ରମ୍ୟ ଵିଦ୍ୟୟା
ଦେଵତାଜ୍ଞାନେନ ଅମୃତମ୍ ଦେଵତାତ୍ମଭାଵଂ ଅଶ୍ନୁତେ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ।
ତଦ୍ଧ୍ୟମୃତମୁଚ୍ୟତେ, ୟଦ୍ଦେଵତାତ୍ମଗମନମ୍ ॥

ଅଧୁନା ଵ୍ୟାକୃତାଵ୍ୟାକୃତୋପାସନୟୋଃ ସମୁଚ୍ଚିଚୀଷୟା ପ୍ରତ୍ୟେକଂ ନିନ୍ଦୋଚ୍ୟତେ-

ଅନ୍ଧଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ୟେଽସମ୍ଭୂତିମୁପାସତେ ।
ତତୋ ଭୂୟ ଇଵ ତେ ତମୋ ୟ ଉ ସମ୍ଭୂତ୍ୟା⁠ ରତାଃ ॥ ୧୨॥

ଅନ୍ଧଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ୟେ ଅସମ୍ଭୂତିମ୍, ସମ୍ଭଵନଂ ସମ୍ଭୂତିଃ
ସା ୟସ୍ୟ କାର୍ୟସ୍ୟ ସା ସମ୍ଭୂତିଃ ତସ୍ୟା ଅନ୍ୟା ଅସମ୍ଭୂତିଃ ପ୍ରକୃତିଃ
କାରଣମ୍ ଅଵ୍ୟାକୃତାଖ୍ୟମ୍, ତାମସମ୍ଭୂତିମଵ୍ୟାକୃତାଖ୍ୟାଂ ପ୍ରକୃତିଂ କାରଣମଵିଦ୍ୟାଂ
କାମକର୍ମବୀଜଭୂତାମଦର୍ଶନାତ୍ମିକାଂ ଉପାସତେ ୟେ ତେ ତଦନୁରୂପମେଵାନ୍ଧଂ
ତମଃ ଅଦର୍ଶନାତ୍ମକଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି । ତତଃ ତସ୍ମାଦପି ଭୂୟୋ
ବହୁତରମିଵ ତମଃ ତେ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ୟେ ଉ ସମ୍ଭୂତ୍ୟାମ୍ କାର୍ୟବ୍ରହ୍ମଣି
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭାଖ୍ୟେ ରତାଃ ॥

ଅଧୁନା ଉଭୟୋରୁପାସନୟୋଃ ସମୁଚ୍ଚୟକାରଣମଵୟଵଫଲଭେଦମାହ –

ଅନ୍ୟଦେଵାହୁଃ ସମ୍ଭଵାଦନ୍ୟଦାହୁରସମ୍ଭଵାତ୍ ।
ଇତି ଶୁଶ୍ରୁମ ଧୀରାଣାଂ ୟେ ନସ୍ତଦ୍ଵିଚଚକ୍ଷିରେ ॥ ୧୩॥

ଅନ୍ୟଦେଵ ପୃଥଗେଵ ଆହୁଃ ଫଲଂ ସମ୍ଭଵାତ୍ ସମ୍ଭୂତେଃ
କାର୍ୟବ୍ରହ୍ମୋପାସନାତ୍ ଅଣିମାଦ୍ୟୈଶ୍ଵର୍ୟଲକ୍ଷଣମ୍ ଆଖ୍ୟାତଵନ୍ତ ଇତ୍ୟର୍ଥଃ । ତଥା
ଚ ଅନ୍ୟଦାହୁରସମ୍ଭଵାତ୍ ଅସମ୍ଭୂତେଃ ଅଵ୍ୟାକୃତାତ୍ ଅଵ୍ୟାକୃତୋପାସନାତ୍ ୟଦୁକ୍ତମ୍
“ଅନ୍ଧଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି” ଇତି, ପ୍ରକୃତିଲୟ ଇତି ଚ ପୌରାଣିକୈରୁଚ୍ୟତେ ।
ଇତି ଏଵଂ ଶୁଶ୍ରୁମ ଧୀରାଣାଂ ଵଚନଂ ୟେ ନସ୍ତଦ୍ଵିଚଚକ୍ଷିରେ
ଵ୍ୟାକୃତାଵ୍ୟାକୃତୋପାସନଫଲଂ ଵ୍ୟାଖ୍ୟାତଵନ୍ତ ଇତ୍ୟର୍ଥଃ ॥

ୟତ ଏଵମ୍, ଅତଃ ସମୁଚ୍ଚୟଃ ସମ୍ଭୂତ୍ୟସମ୍ଭୂତ୍ୟୁପାସନୟୋର୍ୟୁକ୍ତଃ
ଏକୈକପୁରୁଷାର୍ଥତ୍ଵାଚ୍ଚେତ୍ୟାହ –

ସମ୍ଭୂତିଂ ଚ ଵିନାଶଂ ଚ ୟସ୍ତଦ୍ଵେଦୋଭୟ⁠ ସହ ।
ଵିନାଶେନ ମୃତ୍ୟୁଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ସମ୍ଭୂତ୍ୟାମୃତମଶ୍ନୁତେ ॥ ୧୪॥

ସମ୍ଭୂତିଂ ଚ ଵିନାଶଂ ଚ ୟସ୍ତଦ୍ଵେଦୋଭୟଂ ସହ, ଵିନାଶେନ ଵିନାଶୋ ଧର୍ମୋ
ୟସ୍ୟ କାର୍ୟସ୍ୟ ସ ତେନ ଧର୍ମିଣା ଅଭେଦେନୋଚ୍ୟତେ ଵିନାଶ” ଇତି । ତେନ ତଦୁପାସନେନାନୈଶ୍ଵର୍ୟମଧର୍ମକାମାଦିଦୋଷଜାତଂ ଚ ମୃତ୍ୟୁଂ ତୀର୍ତ୍ଵା, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭୋପାସନେନ ହ୍ୟଣିମାଦିପ୍ରାପ୍ତିଃ ଫଲମ୍, ତେନାନୈଶ୍ଵର୍ୟାଦିମୃତ୍ୟୁମତୀତ୍ୟ, ଅସମ୍ଭୂତ୍ୟା ଅଵ୍ୟାକୃତୋପାସନୟା ଅମୃତଂ ପ୍ରକୃତିଲୟଲକ୍ଷଣମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ ।ସମ୍ଭୂତିଂ ଚ ଵିନାଶଂ ଚ”
ଇତ୍ୟତ୍ରାଵର୍ଣଲୋପେନ ନିର୍ଦେଶୋ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟଃ, ପ୍ରକୃତିଲୟଫଲଶ୍ରୁତ୍ୟନୁରୋଧାତ୍ ॥

ମାନୁଷଦୈଵଵିତ୍ତସାଧ୍ୟଂ ଫଲଂ ଶାସ୍ତ୍ରଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରକୃତିଲୟାନ୍ତମ୍; ଏତାଵତୀ
ସଂସାରଗତିଃ । ଅତଃ ପରଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ଆତ୍ମୈଵାଭୂଦ୍ଵିଜାନତଃ” ଇତି ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵ ଏଵ ସର୍ଵୈଷଣାସଂନ୍ୟାସଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠାଫଲମ୍ । ଏଵଂ ଦ୍ଵିପ୍ରକାରଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତି- ନିଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣୋ ଵେଦାର୍ଥୋଽତ୍ର ପ୍ରକାଶିତଃ । ତତ୍ର ପ୍ରଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣସ୍ୟ ଵେଦାର୍ଥସ୍ୟ ଵିଧିପ୍ରତିଷେଧଲକ୍ଷଣସ୍ୟ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ୟ ପ୍ରକାଶନେ ପ୍ରଵର୍ଗ୍ୟାନ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମପ୍ୟୁକ୍ତମ୍ । ନିଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣସ୍ୟ ଵେଦାର୍ଥସ୍ୟ ପ୍ରକାଶନେଽତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ବୃହଦାରଣ୍ୟକମୁପୟୁକ୍ତମ୍ । ତତ୍ର ନିଷେକାଦିଶ୍ମଶାନାନ୍ତଂ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ ଜିଜୀଵିଷେଦ୍ୟୋ ଵିଦ୍ୟୟା ସହାପରବ୍ରହ୍ମଵିଷୟୟା, ତଦୁକ୍ତଂ -ଵିଦ୍ୟାଂ ଚାଵିଦ୍ୟାଂ ଚ ୟସ୍ତଦ୍ଵେଦୋଭୟମ୍+ ସହ । ଅଵିଦ୍ୟୟା ମୃତ୍ୟୁଂ
ତୀର୍ତ୍ଵା ଵିଦ୍ୟୟାମୃତମଶ୍ନୁତ” ଇତି, ତତ୍ର ସୋଽଧିକାରୀ କେନ ମାର୍ଗେଣାମୃତତ୍ଵମଶ୍ନୁତେ
ଇତ୍ୟୁଚ୍ୟତେ – “ତଦ୍ୟତ୍ତତ୍ସତ୍ୟମସୌ ସ ଆଦିତ୍ୟୋ ୟ ଏଷ ଏତସ୍ମିନ୍ମଣ୍ଡଲେ
ପୁରୁଷୋ ୟଶ୍ଚାୟଂ ଦକ୍ଷିଣେଽକ୍ଷନ୍ପୁରୁଷଃ” ଏତଦୁଭୟଂ ସତ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମୋପାସୀନଃ
ୟଥୋକ୍ତକର୍ମକୃଚ୍ଚ ୟଃ, ସୋଽନ୍ତକାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସତ୍ୟାତ୍ମାନମାତ୍ମନଃ ପ୍ରାପ୍ତିଦ୍ଵାରଂ ୟାଚତେ –

ହିରଣ୍ମୟେନ ପାତ୍ରେଣ ସତ୍ୟସ୍ୟାପିହିତଂ ମୁଖମ୍ ।
ତତ୍ତ୍ଵଂ ପୂଷନ୍ନପାଵୃଣୁ ସତ୍ୟଧର୍ମାୟ ଦୃଷ୍ଟୟେ ॥ ୧୫॥

ହିରଣ୍ମୟେନ ପାତ୍ରେଣ ହିରଣ୍ମୟମିଵ ହିରଣ୍ମୟଂ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟମିତ୍ୟେତତ୍,
ତେନ ପାତ୍ରେଣେଵ ଅପିଧାନଭୂତେନ ସତ୍ୟସ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟମଣ୍ଡଲସ୍ଥସ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଅପିହିତମ୍
ଆଚ୍ଛାଦିତଂ ମୁଖମ୍ ଦ୍ଵାରଂ; ତତ୍ ତ୍ଵମ୍ ହେ ପୂଷନ୍ ଅପାଵୃଣୁ ଅପସାରୟ ସତ୍ୟଧର୍ମାୟ ତଵ
ସତ୍ୟସ୍ୟୋପାସନାତ୍ସତ୍ୟଂ ଧର୍ମୋ ୟସ୍ୟ ମମ ସୋଽହଂ ସତ୍ୟଧର୍ମା ତସ୍ମୈ ମହ୍ୟମ୍;
ଅଥଵା, ୟଥାଭୂତସ୍ୟ ଧର୍ମସ୍ୟାନୁଷ୍ଠାତ୍ରେ, ଦୃଷ୍ଟୟେ ତଵ ସତ୍ୟାତ୍ମନ ଉପଲବ୍ଧୟେ ॥

ପୂଷନ୍ନେକର୍ଷେ ୟମ ସୂର୍ୟ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଵ୍ୟୂହ ରଶ୍ମୀନ୍ ।
ସମୂହ ତେଜୋ ୟତ୍ତେ ରୂପଂ କଲ୍ୟାଣତମଂ ତତ୍ତେ ପଶ୍ୟାମି
ୟୋଽସାଵସୌ ପୁରୁଷଃ ସୋଽହମସ୍ମି ॥ ୧୬ ॥

ହେ ପୂଷନ୍, ଜଗତଃ ପୋଷଣାତ୍ପୂଷା ରଵିଃ । ତଥା ଏକ
ଏଵ ଋଷତି ଗଚ୍ଛତୀତ୍ୟେକର୍ଷିଃ ହେ ଏକର୍ଷେ । ତଥା ସର୍ଵସ୍ୟ
ସଂୟମନାଦ୍ୟମଃ ହେ ୟମ । ତଥା ରଶ୍ମୀନାଂ ପ୍ରାଣାନାଂ ରସାନାଂ ଚ
ସ୍ଵୀକରଣାତ୍ସୂର୍ୟଃ ହେ ସୂର୍ୟ । ପ୍ରଜାପତେରପତ୍ୟଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟଃ ହେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ।
ଵ୍ୟୂହ ଵିଗମୟ ରଶ୍ମୀନ୍ ସ୍ଵାନ୍ । ସମୂହ ଏକୀକୁରୁ ଉପସଂହାର ତେଜଃ
ତାଵକଂ ଜ୍ୟୋତିଃ । ୟତ୍ ତେ ତଵ ରୂପଂ କଲ୍ୟାଣତମମ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତଶୋଭନମ୍,
ତତ୍ ତେ ତଵାତ୍ମନଃ ପ୍ରସାଦାତ୍ ପଶ୍ୟାମି । କିଞ୍ଚ, ଅହଂ ନ ତୁ ତ୍ଵାଂ
ଭୃତ୍ୟଵଦ୍ୟାଚେ ୟୋଽସୌ ଆଦିତ୍ୟମଣ୍ଡଲସ୍ଥଃ ଅସୌ ଵ୍ୟାହୃତ୍ୟଵୟଵଃ
ପୁରୁଷଃ ପୁରୁଷକାରତ୍ଵାତ୍, ପୂର୍ଣଂ ଵାନେନ ପ୍ରାଣବୁଦ୍ଧ୍ୟାତ୍ମନା ଜଗତ୍ସମସ୍ତମିତି
ପୁରୁଷଃ; ପୁରି ଶୟନାଦ୍ଵା ପୁରୁଷଃ । ସୋଽହମ୍ ଅସ୍ମି ଭଵାମି ॥

ଵାୟୁରନିଲମମୃତ ।
ମଥେଦଂ ଭସ୍ମାନ୍ତ⁠ ଶରୀରମ୍ ।
ଓଂ କ୍ରତୋ ସ୍ମର କୃତ⁠ ସ୍ମର ।
ଓଂ କ୍ରତୋ ସ୍ମର କୃତ⁠ ସ୍ମର ॥ ୧୭॥

ଅଥେଦାନୀଂ ମମ ମରିଷ୍ୟତୋ ଵାୟୁଃ ପ୍ରାଣଃ ଅଧ୍ୟାତ୍ମପରିଚ୍ଛେଦଂ
ହିତ୍ଵା ଅଧିଦୈଵତାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵାତ୍ମକଂ ଅନିଲମ୍ ଅମୃତମ୍
ସୂତ୍ରାତ୍ମାନଂ ପ୍ରତିପଦ୍ୟତାମ୍ ଇତି ଵାକ୍ୟଶେଷଃ । ଲିଙ୍ଗଂ ଚେଦଂ
ଜ୍ଞାନକର୍ମସଂସ୍କୃତମୁତ୍କ୍ରାମତ୍ଵିତି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟମ୍, ମାର୍ଗୟାଚନସାମର୍ଥ୍ୟାତ୍ ।
ଅଥ ଇଦଂ ଶରୀରମଗ୍ନୌ ହୁତଂ ଭସ୍ମାନ୍ତମ୍ ଭସ୍ମାଵଶେଷଂ ଭୂୟାତ୍ ।
ଓମିତି ୟଥୋପାସନଂ ଓଂପ୍ରତୀକାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ସତ୍ୟାତ୍ମକମଗ୍ନ୍ୟାଖ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଭେଦେନୋଚ୍ୟତେ ।
ହେ କ୍ରତୋ ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମକ ସ୍ମର ୟନ୍ମମ ସ୍ମର୍ତଵ୍ୟଂ ତସ୍ୟ କାଲୋଽୟଂ
ପ୍ରତ୍ୟୁପସ୍ଥିତଃ, ଅତଃ ସ୍ମର ଏତାଵନ୍ତଂ କାଲଂ ଭାଵିତଂ କୃତମ୍ ଅଗ୍ନେ ସ୍ମର ୟନ୍ମୟା
ବାଲ୍ୟପ୍ରଭୃତ୍ୟନୁଷ୍ଠିତଂ କର୍ମ ତଚ୍ଚ ସ୍ମର । କ୍ରତୋ ସ୍ମର କୃତଂ ସ୍ମର
ଇତି ପୁନର୍ଵଚନମାଦରାର୍ଥମ୍ ॥

ପୁନରନ୍ୟେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ମାର୍ଗଂ ୟାଚତେ –

ଅଗ୍ନେ ନୟ ସୁପଥା ରାୟେ ଅସ୍ମାନ୍ ଵିଶ୍ଵାନି ଦେଵ ଵୟୁନାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ।
ୟୁୟୋଧ୍ୟସ୍ମଜ୍ଜୁହୁରାଣମେନୋ ଭୂୟିଷ୍ଠାଂ ତେ ନମୌକ୍ତିଂ ଵିଧେମ ॥ ୧୮॥

ହେ ଅଗ୍ନେ ନୟ ଗମୟ ସୁପଥା ଶୋଭନେନ ମାର୍ଗେଣ । ସୁପଥେତି
ଵିଶେଷଣଂ ଦକ୍ଷିଣମାର୍ଗନିଵୃତ୍ତ୍ୟର୍ଥମ୍ । ନିର୍ଵିଣ୍ଣୋଽହଂ ଦକ୍ଷିଣେନ ମାର୍ଗେଣ
ଗତାଗତଲକ୍ଷଣେନ; ଅତୋ ୟାଚେ ତ୍ଵାଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ଗମନାଗମନଵର୍ଜିତେନ ଶୋଭନେନ ପଥା
ନୟ । ରାୟେ ଧନାୟ, କର୍ମଫଲଭୋଗାୟେତ୍ୟର୍ଥଃ । ଅସ୍ମାନ୍
ୟଥୋକ୍ତଧର୍ମଫଲଵିଶିଷ୍ଟାନ୍ ଵିଶ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି ହେ ଦେଵ
ଵୟୁନାନି କର୍ମାଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାନାନି ଵା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଜାନନ୍ । କିଂଚ, ୟୁୟୋଧି
ଵିୟୋଜୟ ଵିନାଶୟ ଅସ୍ମତ୍ ଅସ୍ମତ୍ତଃ ଜୁହୁରାଣଂ କୁଟିଲଂ ଵଞ୍ଚନାତ୍ମକମ୍ ଏନଃ ପାପମ୍ ।
ତତୋ ଵୟଂ ଵିଶୁଦ୍ଧାଃ ସନ୍ତଃ ଇଷ୍ଟଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟାମ ଇତ୍ୟଭିପ୍ରାୟଃ । କିନ୍ତୁ ଵୟମିଦାନୀଂ ତେ ନ
ଶକ୍ନୁମଃ ପରିଚର୍ୟାଂ କର୍ତୁଂ; ଭୂୟିଷ୍ଠାମ୍ ବହୁତରାଂ ତେ ତୁଭ୍ୟଂ ନମୌକ୍ତିମ୍
ନମସ୍କାରେଣ ପରିଚରେମ ଇତ୍ୟର୍ଥଃ ॥

ଅଵିଦ୍ୟୟା ମୃତ୍ୟୁଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଵିଦ୍ୟୟାଽମୃତମଶ୍ନୁତେ”,ଵିନାଶେନ ମୃତ୍ୟୁଂ
ତୀର୍ତ୍ଵା ଅସମ୍ଭୂତ୍ୟାଽମୃତମଶ୍ନୁତ” ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା କେଚିତ୍ସଂଶୟଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ।
ଅତସ୍ତନ୍ନିର୍ଧାରଣାର୍ଥଂ ସଙ୍କ୍ଷେପତୋ ଵିଚାରଣାଂ କରିଷ୍ୟାମଃ ।
ତତ୍ର ତାଵତ୍କିଂନିମିତ୍ତଃ ସଂଶୟ ଇତି, ଉଚ୍ୟତେ – ଵିଦ୍ୟାଶବ୍ଦେନ ମୁଖ୍ୟା
ପରମାତ୍ମଵିଦ୍ୟୈଵ କସ୍ମାନ୍ନ ଗୃହ୍ୟତେ, ଅମୃତତ୍ଵଂ ଚ ?
ନନୂକ୍ତାୟାଃ ପରମାତ୍ମଵିଦ୍ୟାୟାଃ କର୍ମଣଶ୍ଚ ଵିରୋଧାତ୍ସମୁଚ୍ଚୟାନୁପପତ୍ତିଃ ।
ସତ୍ୟମ୍ । ଵିରୋଧସ୍ତୁ ନାଵଗମ୍ୟତେ, ଵିରୋଧାଵିରୋଧୟୋଃ ଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣକତ୍ଵାତ୍;
ୟଥାଽଵିଦ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନଂ ଵିଦ୍ୟୋପାସନଂ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣକଂ, ତଥା
ତଦ୍ଵିରୋଧାଵିରୋଧାଵପି । ୟଥ ଚ ନ ହିଂସ୍ୟାତ୍ସର୍ଵା ଭୂତାନି” ଇତି ଶାସ୍ତ୍ରାଦଵଗତଂ ପୁନଃ ଶାସ୍ତ୍ରେଣୈଵ ବାଧ୍ୟତେଅଧ୍ଵରେ ପଶୁଂ ହିଂସ୍ୟାତ୍” ଇତି,
ଏଵଂ ଵିଦ୍ୟାଵିଦ୍ୟୟୋରପି ସ୍ୟାତ୍; ଵିଦ୍ୟାକର୍ମଣୋଶ୍ଚ ସମୁଚ୍ଚୟଃ ।
ନ ; ଦୂରମେତେ ଵିପରୀତେ ଵିଷୂଚୀ ଅଵିଦ୍ୟା ୟା ଚ ଵିଦ୍ୟେତି ଜ୍ଞାତା” ଇତି ଶ୍ରୁତେଃ ।ଵିଦ୍ୟାଂ ଚାଵିଦ୍ୟାଂ ଚ” ଇତି ଵଚନାଦଵିରୋଧ ଇତି ଚେତ୍, ନ;
ହେତୁସ୍ଵରୂପଫଲଵିରୋଧାତ୍ । ଵିଦ୍ୟାଵିଦ୍ୟାଵିରୋଧାଵିରୋଧୟୋର୍ଵିକଲ୍ପାସମ୍ଭଵାତ୍
ସମୁଚ୍ଚୟଵିଧାନାଦଵିରୋଧ ଏଵେତି ଚେତ୍, ନ; ସହସମ୍ଭଵାନୁପପତ୍ତେଃ । କ୍ରମେଣୈକାଶ୍ରୟେ
ସ୍ୟାତାଂ ଵିଦ୍ୟାଵିଦ୍ୟେ ଇତି ଚେତ୍, ନ; ଵିଦ୍ୟୋତ୍ପତ୍ତୌ ତଦାଶ୍ରୟେଽଵିଦ୍ୟାନୁପପତ୍ତେଃ;
ନ ହି ଅଗ୍ନିରୁଷ୍ଣଃ ପ୍ରକାଶଶ୍ଚ ଇତି ଵିଜ୍ଞାନୋତ୍ପତ୍ତୌ ୟସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରୟେ ତଦୁତ୍ପନ୍ନଂ,
ତସ୍ମିନ୍ନେଵାଶ୍ରୟେ ଶୀତୋଽଗ୍ନିରପ୍ରକାଶୋ ଵା ଇତ୍ୟଵିଦ୍ୟାୟା ଉତ୍ପତ୍ତିଃ । ନାପି ସଂଶୟଃ ଅଜ୍ଞାନଂ ଵା,
ୟସ୍ମିନ୍ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଆତ୍ମୈଵାଭୂଦ୍ଵିଜାନତଃ । ତତ୍ର କୋ ମୋହଃ କଃ ଶୋକ ଏକତ୍ଵମନୁପଶ୍ୟତଃ” ଇତି ଶୋକମୋହାଦ୍ୟସମ୍ଭଵଶ୍ରୁତେଃ ।ଅମୃତମଶ୍ନୁତ”
ଇତ୍ୟାପେକ୍ଷିକମମୃତଂ; ଵିଦ୍ୟାଶବ୍ଦେନ ପରମାତ୍ମଵିଦ୍ୟାଗ୍ରହଣେ “ହିରଣ୍ମୟେନ” ଇତ୍ୟାଦିନା
ଦ୍ଵାରମାର୍ଗୟାଚନମନୁତ୍ପନ୍ନଂ ସ୍ୟାତ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ ୟଥାଵ୍ୟାଖ୍ୟାତ ଏଵ ମନ୍ତ୍ରାଣାମର୍ଥ ଇତ୍ୟୁପରମ୍ୟତେ ॥

ଇତି ଶ୍ରୀମତ୍ପରମହଂସପରିଵ୍ରାଜକାଚାର୍ୟସ୍ୟ ଶ୍ରୀଗୋଵିନ୍ଦଭଗଵତ୍ପୂଜ୍ୟପାଦଶିଷ୍ୟସ୍ୟ
ଶ୍ରୀମଚ୍ଛଙ୍କରଭଗଵତଃ କୃତୌ ଈଶାଵାସ୍ୟୋପନିଷଦ୍ଭାଷ୍ୟଂ ସମ୍ପୂର୍ଣମ୍ ।

ଅଚ୍ୟୁତାଷ୍ଟକମ୍ Achyutashtakam

॥ ଅଚ୍ୟୁତାଷ୍ଟକମ୍ ॥

ଅଚ୍ୟୁତଂ କେଶବ଼ଂ ରାମନାରାୟଣଂ କୃଷ୍ଣଦାମୋଦରଂ ବ଼ାସୁଦେବ଼ଂ ହରିମ୍ ।
ଶ୍ରୀଧରଂ ମାଧବ଼ଂ ଗୋପିକାବ଼ଲ୍ଲଭଂ ଜାନକୀନାୟକଂ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଂ ଭଜେ ॥ ୧॥

ଅଚ୍ୟୁତଂ କେଶବ଼ଂ ସତ୍ୟଭାମାଧବ଼ଂ ମାଧବ଼ଂ ଶ୍ରୀଧରଂ ରାଧିକାରାଧିତମ୍ ।
ଇନ୍ଦିରାମନ୍ଦିରଂ ଚେତସା ସୁନ୍ଦରଂ ଦେବ଼କୀନନ୍ଦନଂ ନନ୍ଦନଂ ସଂଦଧେ ॥ ୨॥

ବ଼ିଷ୍ଣବେ଼ ଜିଷ୍ଣବେ଼ ଶଙ୍ଖିନେ ଚକ୍ରିଣେ ରୁକ୍ମିନୀରାଗିଣେ ଜାନକୀଜାନୟେ ।
ବ଼ଲ୍ଲଵୀବ଼ଲ୍ଲଭାୟାଽର୍ଚିତାୟାତ୍ମନେ କଂସବ଼ିଧ୍ଵଂସିନେ ବ଼ଂଶିନେ ତେ ନମଃ ॥ ୩॥

କୃଷ୍ଣ ଗୋବ଼ିନ୍ଦ ହେ ରାମ ନାରାୟଣ ଶ୍ରୀପତେ ବ଼ାସୁଦେବ଼ାଜିତ ଶ୍ରୀନିଧେ ।
ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ତ ହେ ମାଧବ଼ାଧୋକ୍ଷଜ ଦ୍ଵାରକାନାୟକ ଦ୍ରୌପଦୀରକ୍ଷକ ॥ ୪॥

ରାକ୍ଷସକ୍ଷୋଭିତଃ ସୀତୟା ଶୋଭିତୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟଭୂପୁଣ୍ୟତାକାରଣଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାନ୍ଵିତୋ ବ଼ାନରୈଃ ସେବ଼ିତୋଽଗସ୍ତ୍ୟସମ୍ପୂଜିତୋ ରାଘଵଃ ପାତୁ ମାମ୍ ॥ ୫॥

ଧେନୁକାରିଷ୍ଟକୋଽନିଷ୍ଟକୃଦ୍ଦ୍ଵେଷିଣାଂ କେଶିହା କଂସହୃଦ୍ଵଂଶିକାବ଼ାଦକଃ ।
ପୂତନାକୋପକଃ ସୂରଜାଖେଲନୋ ବାଲଗୋପାଲକଃ ପାତୁ ମାମ୍ ସର୍ଵଦା ॥ ୬॥

ବ଼ିଦ୍ୟୁଦୁଦ୍ଧୟୋତବ଼ାନପ୍ରସ୍ଫୁରଦ୍ଵାସସଂ ପ୍ରାବ଼ୃଡମ୍ଭୋଦବ଼ତ୍ପ୍ରୋଲ୍ଲସଦ୍ଵିଗ୍ରହମ୍ ।
ବ଼ନ୍ୟୟା ମାଲୟା ଶୋଭିତୋରଃସ୍ଥଲଂ ଲୋହିତାଂଘ୍ରିଦ୍ଵୟଂ ବ଼ାରିଜାକ୍ଷଂ ଭଜେ ॥ ୭॥

କୁଞ୍ଚିତୈଃ କୁନ୍ତଲୈର୍ଭ୍ରାଜମାନାନନଂ ରତ୍ନମୌଲିଂ ଲସତ୍ କୁଣ୍ଡଲଂ ଗଣ୍ଡୟୋଃ ।
ହାରକେୟୂରକଂ କଙ୍କଣପ୍ରୋଜ୍ଜ୍ଵଲଂ କିଙ୍କିଣୀମଞ୍ଜୁଲଂ ଶ୍ୟାମଲଂ ତଂ ଭଜେ ॥ ୮॥

ଅଚ୍ୟୁତସ୍ୟାଷ୍ଟକଂ ୟଃ ପଠେଦିଷ୍ଟଦଂ ପ୍ରେମତଃ ପ୍ରତ୍ୟହଂ ପୂରୁଷଃ ସସ୍ପୃହମ୍ ।
ବ଼ୃତ୍ତତଃ ସୁଂଦରଂ କର୍ତୃ ବ଼ିଶ୍ଵଂଭରଂ ତସ୍ୟ ବ଼ଶ୍ୟୋ ହରିର୍ଜାୟତେ ସତ୍ଵରମ୍ ॥ ୯॥

॥ ଇତି ଶ୍ରୀଶଂକରାଚାର‌୍ୟବ଼ିରଚିତମଚ୍ୟୁତାଷ୍ଟକଂ ସମ୍ପୂର୍ଣମ୍ ॥

ଆଦିତ୍ୟହୃଦୟମ୍

ତତୋ ୟୁଦ୍ଧପରିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସ୍ମରେ ଚିନ୍ତୟା ସ୍ଥିତମ୍ ।
ରାବଣଂ ଚାଗ୍ରତୋ ଦୃଷ୍ଟା ୟୁଦ୍ଧାୟ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ୧
ଦୈବତୈଶ୍ୱ ସମାଗମ୍ୟ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଭ୍ୟାଗତୋ ରଣମ୍ ।
ଉପାଗମ୍ୟାବ୍ରବୀଦ୍ରାମ-ମଗସ୍ତ୍ୟୋଭଗବ଼ାନ୍ ଋଷିଃ । ୨
ରାମ-ରାମ ମହାବ଼ାହୋ ଶୃଣୁ ଗୁହ୍ୟଂ ସନାତନମ୍ ।
ୟେନ ସର୍ବାନୀନ୍ ବତ୍ସସମରେ ବିଜୟିଷ୍ୟସି । ୩
ଆଦିତ୍ୟ ହୃଦୟଂ ପୁଣ୍ୟଂ ସର୍ବଶତ୍ରୁବିନାଶନମ୍ ।
ଜୟାବହଂ ଜପେନିତ୍ୟ-ମକ୍ଷୟ୍ୟଂ ପରମଂ ଶିବ଼ମ୍ । ୪
ସର୍ବମଙ୍ଗଲ-ମାଙ୍ଗଲ୍ୟଂ ସର୍ବପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ।
ଚିନ୍ତାଶୋକ-ପ୍ରଶମନ-ମାୟୁବ଼ର୍ଧନ-ମୁତ୍ତମମ୍ । ୫
ରଶ୍ମିମନ୍ତଂ ଶମୁଧନ୍ତଂ ଦେବ଼ାସୁର ନମସ୍କୃତଂ ।
ପୁଜୟସ୍ୱ ବିବ଼ସ୍ୱନ୍ତଂ ଭାସ୍କରଂ ଭୁବନେଶ୍ୱରଂ । ୬
ସର୍ବଦେବାତ୍ମକୋ ଦ୍ୱେଷ ତେଜସ୍ୱି ରଶ୍ମି-ଭାବ଼ନଃ ।
ଏବ ଦେବ଼ାସୁରଗଣାନ୍ ଲୋକାନ୍ ପ୍ରତିଗଭସ୍ତିଭି । ୭
ଏଷ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ବିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଶିବ଼ଃ ସ୍କନ୍ଧ ପ୍ରଜାପତିଃ ।
ମହେନ୍ଦୋ ଧନଦଃ କାଲୌ ୟମଃ ସୋମୋ ହ୍ୟପାଂପତି । ୮
ପିତରୋ ବସବଃ ସାଧ୍ୟା ହ୍ୟଶିବନୌ ମରୁତଃ ମନୁଃ ।
ବାୟୁ-ର୍ବହ୍ନିଃ ପ୍ରଜାପ୍ରାଣ ଋତୁକର୍ତା ପ୍ରଭାକରଃ । ୯
ଆଦିତ୍ୟଃ ସବିତା ସୁର୍ଯ୍ୟଃ ଖଗ ପୁଷା ଗଭିସ୍ତିମାନ୍ ।
ସୁବର୍ଣୋସଦୃଶୋ ଭାନୁ-ର୍ହିରଣ୍ୟରେତା ଦିବ଼ାକରଃ । ୧୦
ହରିଦଶ୍ୱଃ ସହସ୍ରାର୍ଚିଃ ସପ୍ତସପ୍ତି-ର୍ମରିଚିମାନ୍ ।
ତିମିରୋମନ୍ଥନଃ ଶମ୍ଭୁସ୍ତସ୍ତ୍ୱଷ୍ଠା ମାର୍ତଣ୍ଡ ଅଂଶୁମାନ୍ । ୧୧
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଃ ସିସିରସ୍ତପନୋ ଭାସ୍କରୋ ରବିଃ ।
ଅଗ୍ନିଗର୍ଭେଽଦିତେଃ ପୁତ୍ର ଶଂଖଃ ଶିଶିରନାଶନଃ । ୧୨
ବ୍ୟୋମନାଥସ୍ତମୋଭେଦି ଋଗ୍ୟଜୁସ୍ସାମପାରଗଃ ।
ଧନବୃଷ୍ଠିରପାଂ ମିତ୍ରୋ ବିନ୍ଧ୍ୟବୀଥୀପ୍ଲବଙ୍ଗମଃ । ୧୩
ଆତପୀ ମଣ୍ଡଳି ମୃତ୍ୟୁଃ ପିଙ୍ଗଳଃ ସର୍ବତାପନଃ ।
କବିର୍ବିଶ୍ୱୋ ମହାତେଜାଃ ରକ୍ତ ସର୍ବଭବୋଦ୍ଭବଃ । ୧୪
ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହତାରାଣା-ମଧିପୋ ବିଶ୍ୱଭାବ଼ନଃ ।
ତେଜସାମପି ତେଜସ୍ୱି ଦ୍ୱାଦଶାତ୍ମନ୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ୧୫
ନମଃ ପୁର୍ବାୟ ଗିରୟେ ପଶ୍ଚିମାୟାଦ୍ରୟେ ନମଃ ।
ଜ୍ୟୋତି-ଗର୍ଣାନାଂପତୟେ ଦିନାଧିପତୟେ ନମଃ । ୧୬
ଜୟାୟ ଜୟଭଦ୍ରାୟ ହର‌୍ୟଶ୍ୱାୟ ନମୋ ନମଃ ।
ନମୋ ନମଃ ସହସ୍ରାଂଶୋ ଅଦିତ୍ୟାୟ ନମୋ ନମଃ । ୧୭
ନମ ଉଗ୍ରାୟ ବୀରାୟ ସାରଙ୍ଗାୟ ନମୋ ନମଃ ।
ନମଃ ପଦ୍ମପ୍ରବୋଧାୟ ମାର୍ତଣ୍ଡାୟ ନମୋ ନମଃ । ୧୮
ବ୍ରହ୍ମେଶାନାଚ୍ୟୁତେଶାୟ ସୁର୍ଯ୍ୟୟାଦିତ୍ୟବର୍ଚସେ ।
ଭାସ୍ୱତେ ସର୍ବବକ୍ଷାୟ ରୌଦ୍ରାୟ ବପୁଷେ ନମଃ । ୧୯
ତମୋଘ୍ନାୟ ହିମଘ୍ନାୟ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାୟାମିତାତ୍ମନେ ।
କୃତଘ୍ନଘ୍ନାୟ ଦେବାୟ ଜ୍ୟୋତିଷାଂ ପତୟେ ନମଃ । ୨୦
ତପ୍ତଚାଢ଼ିକରାଭାୟ ବହ୍ନୟେ ବିଶ୍ୱକର୍ମଣେ
ନମସ୍ତମୋଽଭୀନିଘ୍ନାୟ ରୁଚୟେ ଲୋକସାକ୍ଷିଣେ । ୨୧
ନାଶୟତ୍ୟେଷ ବେ଼÷ ଭୁତଂ ତଦେବ଼ ସୃଜତି ପ୍ରଭୁଃ ।
ପାୟତ୍ୟେଷ ତପତ୍ୟେଷ ବର୍ଷତ୍ୟେଷ ଗଭସ୍ତଭିଃ । ୨୨
ଏଷ ସପ୍ତେଷୁ ଜାଗର୍ତି ଭୁତେଷୁ ପରିନିଷ୍ଠତଃ ।
ଏଷ ଏବଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଚ ଫଳଂ ଚୈବାଗ୍ନିହୋତ୍ରୀଣାମ୍ । ୨୩
ବେଦାଶ୍ଚ ଋତବଶ୍ଚେବ ଋତୁନାଂ ଫଲମେବ ଚ ।
ୟାନି କୃତ୍ୟାନି ଲୋକେଷୁ ସର୍ବ ଏଷ ରବିଃ ପ୍ରଭୁଃ । ୨୪
ଫଳଶ୍ରୁତିଃ
ଏନ-ମାପତ୍ସୁ କୃଚ୍ଛେଷୁ କାନ୍ତାରେଷୁ ଭୟେଷୁ ଚ ।
କୀର୍ତୟନ୍ ପୁରୁଷଃ କଶ୍ଚିନାବସୀଦତି ରାଘବ । ୨୫
ପୁଜୟସ୍ୱୈନ-ମେକାଗ୍ରୋ ଦେବଦେବଂ ଜଗତ୍ପତିଂ ।
ଏତତ୍ ତ୍ରିଗୁଣିତଂ ଜପତ୍ ବା ୟୁଦେ୍ଧଷୁ ବିଜୟିଷ୍ୟସି । ୨୬
ଅସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣେ ମହାବାହୋ ରାବଣଂ ତ୍ୱଂ ବଧିଷ୍ୟସି ।
ଏବମୁକ୍ତା ତଦାଗସ୍ତ୍ୟୋ ଜଗାମ ଚ ୟଥାଗତମ୍ । ୨୭
ଏତଚ୍ଚୁତ୍ୱା ମହାତେଜା ନଷ୍ଟଶୋକୋଽଭବ଼ତ୍ତଦା ।
ଧରୟାମାସ ସୁପ୍ରୀତୋ ରାଘବଃ ପ୍ରୟତାତ୍ମବାନ୍ । ୨୮
ଆଦିତ୍ୟଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଜପ୍ତ୍ୱା ତୁ ପରଂ ହର୍ଷମବାପ୍ତବାନ୍ ।
ତ୍ରିରାଚମ୍ୟ ଶୁଚିଭୁତ୍ୱା ଧନୁରାଦାୟ ବୀର‌୍ୟବ଼ାନ୍ । ୨୯
ରାବଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ୟୁଦ୍ଧାୟ ସମୁପାଗତମ୍ ।
ସର୍ବୟତ୍ତେନ ମହତା ବଧେ ତସ୍ୟ ଧୃତୋଽଭବ଼ତ୍ । ୩୦
ଅଥ ରବି-ରବଦ-ନ୍ନିରିକ୍ଷ୍ୟଂ ରାମଂ ମୁଦିତମନାଃ ପରମଂ
ପ୍ରହୁଷ୍ୟମାଣଃ ।
ନିଶିଚରପତି-ସଂକ୍ଷୟଂ ବିଦିତ୍ୱା ସୁରଗଣ-
ମଧ୍ୟଗତୋବ଼ଚସ୍ତ୍ୱରେତି । ୩୧

ଈଶ୍ୱର ଗଢ଼ୁଥିବା ମଣିଷ ଏଲ୍.ଈଶ୍ୱର ରାଓ

ଭୁବନେଶ୍ୱର – ଆଉ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବି ନିଆରା। ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୁକ୍ଷ୍ମ କଳାକୃତି ଗଢ଼ିବାରେ ମାହିର ଏହି କଳାକାର ଜଣକ ଏଥର ବି ଏମିତି କିଛି ଗଢିଛନ୍ତି ଯାହାକୁ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କ ଆଖି ଲାଖିଯିବ।

ଇତିମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ ପ୍ରତିମା ଲୋକାର୍ପିତ ହୋଇ ସାରିଛି। ଗୁଜରାଟ ପ୍ରଦେଶର ନର୍ମଦା ନଦୀ କୂଳରେ ଠିଆ ହୋଇଛି ‘Statue Of Unity’। ଅଖଣ୍ଡ ଆଉ ଏକତ୍ର ଭାରତର ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିବା ଲୌହମାନବ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲଙ୍କ ଲୌହ ନିର୍ମିତ ପ୍ରତିମା, ଦେଶ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛନ୍ତି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦି।

ଏପଟେ ଏହି ମହାନ୍‌ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଜ କଳା ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଆ ଶିଳ୍ପୀ ଏଲ୍‌.ଇଶ୍ୱର ରାଓ। ବିଶ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୁହାଯାଉଥିବା ୧୮୨ ମିଟର ଉଚ୍ଚର ପଟେଲଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ନେଇ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଈଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ଲୌହମାନବଙ୍କର ନିଆରା କୃତି। କାଚ ବୋତଲ ଭିତରେ ସେ ସାବୁନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି ପଟେଲଙ୍କ ସବୁଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରାକୃତି ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି। ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ରହିଛି ମାତ୍ର ୩ ଇଞ୍ଚ।

ଖାଲି ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିବା ନୁହେଁ, ସବୁଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ ସୋଡ଼ା ବୋତଲ ଭିତରେ ରହିଥିବା ତାଙ୍କ ହାତ ତିଆରି କୃତିକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଏମିତି ଢଙ୍ଗରେ ଛୋଟ ମୁହଁ ବୋତଲ ଭିତରେ ସ୍ଥାନୀତ କରିପାରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେଖି ଆପଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ। ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ସୋଡ଼ା ବୋତଲ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡିକୁ ସେଥିରେ ରଖିଛନ୍ତି। ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର ଉପକଣ୍ଠ ଜଟଣୀରେ ରହୁଥିବା ଏଲ୍.ଇଶ୍ୱର ରାଓ ହେଉଛନ୍ତି କ୍ଷୁଦ୍ର କଳାକୃତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ଜଣେ ନିଆରା ଶିଳ୍ପୀ। ନିଜ କଳା ଜରିଆରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ତଥା ରାଜ୍ୟ ବାହାରେ ଅନେକ ବାର ପୁରସ୍କୃତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସମ୍ପ୍ରତି ଜଟଣୀ ହାଟବଜାର ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ଈଶ୍ୱର ନିଜ ଘରେ ଏକ ନିଆରା ମ୍ୟୁଜିୟମ୍‌ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ ହାତତିଆରି କଳାକୃତିକୁ ଆପଣ ଦେଖିପାରିବେ। ସେ ଏହାର ନାଁ ରଖିଛନ୍ତି ‘ରାଣା ମ୍ୟୁଜିୟମ୍‌’।

ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ ମୁନ, ଚକ୍‌ ଖଡ଼ି, ସାବୁନ ଓ ତେନ୍ତୁଳୀ ମଞ୍ଜିରେ ସେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ସୁକ୍ଷ୍ମାତିସୁକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ। ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବେ ନିଜ କଳାକୁ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି ଈଶ୍ୱର।

ଖାଲି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଳା ନୁହେଁ, ପଥର ଖୋଦେଇ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ ସହ ଚିତ୍ରକଳାରେ ବେଶ୍ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ଈଶ୍ୱର। ନିଜ କଳାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ସହ କିଛି ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କୁ ସେ ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ବିନା ମୂଲ୍ୟରେ ଚିତ୍ରକଳା ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି। ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ୧୦୦ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ର ତାଙ୍କଠାରୁ ଚିତ୍ରକଳା ଶିକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।

ପରିବାର ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା

ପିତା ଏଲ୍‌.ଏରେୟା, ମା’ ଶ୍ରୀମତୀ ଏଲ୍‌.ଆପଲ୍ଲା ନର୍ସିମ୍ମା। ୩ ଭାଇ ଉଭଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି ମଝିଆଁ। ପିଲାଟିବେଳୁ ସେ ଥିଲେ କଳା ମନସ୍କ। କେମିତି କିଛି ନୂଆ ଗଢ଼ିବେ ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତା କରୁଥାନ୍ତି। ୪ର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାଠ ପଢ଼ିବା ବେଳେ ଚକ୍‌ଖଡ଼ି ଖଣ୍ଡକରେ ନଖରେ ଖୋଳି ଖୋଳି ସେ ସୁନ୍ଦର କାନ‍ଫୁଲଟିଏ ଗଢ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ଯାହାକୁ ଦେଖି ସ୍କୁଲରେ ପାଠ ପଢ଼ାଉଥିବା ଶିକ୍ଷଣ ଜଣକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ। ଆଉ ସେବେଠାରୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଦ କେବେ ଥମିନାହିଁ। ଚରୈବେତି ଚରୈବେତି ନ୍ୟାୟରେ ସେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଚାଲିଛନ୍ତି।

ପରିବାରରେ କେହି କଳାକାର ଅଛନ୍ତି କି ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାରୁ ମନା କରନ୍ତି ଈଶ୍ୱର। ପିତା ରେଳବାଇ କର୍ମଚାରୀ। ଏଣୁ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରୋଡ୍‌ ଡିଭିଜନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥାନ୍ତି। ଆଉ ପିଲାଟିବେଳୁ ଜଟଣୀରେ ରହିବାରୁ ଗଣେଶ ପୂଜା ଦେଖି ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିବାକୁ ମନା ବଳାନ୍ତି ଈଶ୍ୱର। ଗଣ୍ଡମୁଣ୍ଡା ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ରରେ ସେ ୪ ବର୍ଷ ପାଇଁ ନେଇଛନ୍ତି ଟ୍ରେନିଂ।

ପୁରସ୍କାର

ଲିମ୍‌କା ବୁକ୍‌ ଅଫ୍‌ ରେକର୍ଡ, ମିରାକଲ୍ ୱାର୍ଲଡ ରେକର୍ଡ, ଇଣ୍ଡିଆ ବୁକ୍‌ ଅଫ୍‌ ରେକର୍ଡ, ଓଡ଼ିଶା ବୁକ୍‌ ଅଫ୍‌ ରେକର୍ଡ, ଆନ୍ଧ୍ର ବୁକ୍‌ ଅଫ୍‌ ରେକର୍ଡ ଭଳି ସମ୍ମାନଜନକ ପୁରସ୍କାର ସାଉଣ୍ଟିଥିବା ଏହି ବିଚକ୍ଷଣ କଳାକାର ଜଣଙ୍କୁ କିନ୍ତୁ କୌଣସି ସରକାରୀ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମିଳିପାରି ନାହିଁ।

କାହିଁକି ଗଙ୍ଗା ଏତେ ପବିତ୍ର?

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଘରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ରହିଥାଏ। ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ପୂଜା କାମ କିମ୍ୱା ସୁଦ୍ଧି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟ ହିନ୍ଦୁ ପରିବାରରେ ଆପଣ ଗଙ୍ଗାଜଳ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବେ।

କାରଣ ଏହା ଅତି ପବିତ୍ର। ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ ବିଭିନ୍ନ ଅଶୌଚ ସମୟରେ କରାଯାଇଥାଏ। ଗଙ୍ଗାମାତା କେବଳ ଭାରତବର୍ଷର ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ନୁହଁନ୍ତି ,ବରଂ ସେ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ମହାଶକ୍ତି ଅଟନ୍ତି। ଗଙ୍ଗାଜଳ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ କ୍ଲେଶର ପୂର୍ଣ୍ଣତଃ ବିନାଶକ ଅଟେ। ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସ୍ମରଣ ମାତ୍ରେ ପାତକ,କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ମାତ୍ରେ ଅଭିପାତକ ଓ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରେ ମହାପାତକର ବିନାଶ ଘଟିଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଭଗବାନ ବୁଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ସହିତ ମାନ୍ୟତା ଅଛି ଯେ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ନିବାସ ସ୍ଥଳ ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କର ଜଟା। ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ନିୟମିତ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, ରୋଗ ଦୂରରେ ରହିଥାଏ ବୋଲି ବାସ୍ତୁରେ କୁହାଯାଇଛି। ଗଙ୍ଗା ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ। କୁହାଯାଏ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ତୀର୍ଥ କରିବାକୁ ଗଲେ ଖୁସିର ଆଗମନ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅହଙ୍କାର ଦୂର ହୋଇଥାଏ।

ଠିକ୍‌ ଯେପରି ତୁଳା ଅଗ୍ନିର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବା ମାତ୍ରେ ଜଳିଯାଏ,ଠିକ୍‌ ସେହିପରି ଗଙ୍ଗା ଜଳର ସ୍ପର୍ଶ ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟର ସମସ୍ତ ପାପ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥାଏ।ଯେଉଁମାନେ ଶହ ଶହ କିଲୋମିଟର ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଗଙ୍ଗା ବୋଲି ଡ଼ାକନ୍ତି,ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥା’ନ୍ତି।

ଭଗବତୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଉଦ୍‌ଗମ ବସ୍ତୁତଃ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କ କରୁଣା ଅବତାରଣା ଅଟେ। ପାପୀଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମହାପାପୀ ବି ଗଙ୍ଗାମାତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ,ସ୍ପର୍ଶ ତଥା ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଜୀବନରେ ଥରେ ମାତ୍ର ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦର୍ଶନ ନିଶ୍ଚନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍‌।